Χιλαντάρ: Ξεκινά η κατασκευή της μοναστηριακής θησαυροθήκης
Η ανακαίνιση των κελιών Δοχία και Ηγουμεναρία ολοκληρώθηκε, ξεκινούν οι προετοιμασίες για την κατασκευή της νέας μοναστηριακής θησαυροθήκης
Το προηγούμενο έτος στην ανακαίνιση της μονής Χιλαντάρ χαρακτηρίστηκε από την ολοκλήρωση των εργασιών στα κελιά Δοχία και Ηγουμεναρία, τα δύο τελευταία κτίρια που κάηκαν στη καταστροφική πυρκαγιά τη νύχτα μεταξύ 3 και 4 Μαρτίου 2004, τα οποία οι τεχνίτες αποκαθιστούν στην αρχική τους κατάσταση.
Επιπλέον, το 2025 ξεχώρισε για την εκπόνηση του σχεδίου για την κατασκευή ενός κεφαλαιώδους κτιρίου — της νέας μοναστηριακής θησαυροθήκης, ενώ στο τέλος του έτους ξεκίνησαν και οι προπαρασκευαστικές εργασίες το αναφέρει: Живот Цркве.
Ο Διευθυντής του Ιδρύματος της Ιεράς Μονής Χιλαντάρ στο Βελιγράδι, Μίλοϊ Ράντζιτς, δηλώνει στην «Политику» ότι η ανεκτίμητη συλλογή κινητής κληρονομιάς του Χιλαντάρ, πιθανότατα το πιο αντιπροσωπευτικό απόθεμα του εθνικού πλούτου του σερβικού λαού, καθώς και μία από τις μεγαλύτερες συλλογές του, δεν βρίσκεται σε συνθήκες που να εξασφαλίζουν την ασφάλεια και τη διατήρησή της.
Παρά το γεγονός ότι έτσι ολοκληρώνεται ένας εικοσιένα ετών κύκλος ανακαίνισης του μοναστηριακού συγκροτήματος που καταστράφηκε από καταστροφή — ενός εγχειρήματος που, μαζί με την μοναστική αδελφότητα, υλοποίησε το Ίδρυμα της Ιεράς Μονής Χιλαντάρ στο Βελιγράδι — η δουλειά δεν σταματά.
«Το υπάρχον κτίριο, το κτίριο του καθηγητή Νενάδοβιτς, που χτίστηκε πριν από περίπου 60 χρόνια, σήμερα δεν πληροί πλέον τις απαραίτητες προδιαγραφές, ούτε τα μουσειακά και συντηρητικά πρότυπα, ιδιαίτερα όσον αφορά τα πιο πολύτιμα και ευαίσθητα αντικείμενα που απαιτούν σταθερή θερμοκρασία και υγρασία», εξηγεί ο Ράντζιτς.
Μεταξύ των αντικειμένων που, ακόμη και με τα μέτρα των καλύτερων παγκόσμιων συλλογών, αποτελούν μοναδικά δείγματα πνευματικής τέχνης, περιλαμβάνονται η μωσαϊκή εικόνα της Παναγίας από τον 12ο αιώνα, προσωπικό ιερό του Οσίου Σιμεώνου Νέμανια, οι επίσημες εικόνες της Παναγίας Οδηγήτριας και του Χριστού Παντοκράτορα (13ος αιώνας), τα άμβλια της μοναχής Ιεφίμια (τέλος 14ου αιώνα) και του Τσάρου Ιβάν του Τρομερού (μέση 16ου αιώνα), κατασκευασμένα με χρυσό και ασημένιο κέντημα σε μεταξωτό ατλάζι.
Υπάρχουν επίσης πολυάριθμα μεσαιωνικά έγγραφα σε περγαμηνή ή πρώιμο χαρτί, με χρυσά βασιλικά σφραγίσματα ή, όπως στην περίπτωση του Καρεϊκού Τυπικού, με το αυτόγραφο και τη σφραγίδα κεριού του Αγίου Σάββα.
«Η Κρατική Επιτροπή για το Χιλαντάρ έχει ήδη αποδεχτεί την πρωτοβουλία και τις εκκλήσεις των κορυφαίων Σέρβων ειδικών για την πλήρη ανακαίνιση της υπάρχουσας θησαυροθήκης και την κατασκευή νέας πτέρυγας. Για να μην αλλοιωθεί η ιστορική όψη του συγκροτήματος, αυτό το προσθήκη θα βρίσκεται εκτός των μοναστηριακών τειχών και υπόγεια, δίπλα στην πυραμίδα του Αγίου Σάββα», δηλώνει ο Ράντζιτς.
Η προετοιμασία του εργοταξίου για τη νέα πτέρυγα της θησαυροθήκης, πέρα από τις τεχνικές εργασίες, περιελάμβανε και μια ασυνήθιστη και ευαίσθητη αποστολή, τη μεταφύτευση μερικών αιωνόβιων ελαιόδεντρων. Ακριβώς αυτές τις ημέρες, όταν συμπληρώνεται η επέτειος της μεγάλης πυρκαγιάς, αυτή την εργασία θα εκτελέσουν με προσοχή οι εργαζόμενοι της Τεχνικής Υπηρεσίας Αποκατάστασης του Χιλαντάρ από το μοναστηριακό ίδρυμα. Θα τους βοηθήσουν Έλληνες ειδικοί που ήρθαν με εξειδικευμένο εξοπλισμό για την έναρξη των εργασιών στην υπόγεια πτέρυγα της θησαυροθήκης.
«Η μεταφύτευση των ελαιόδεντρων αφήνει ένα συμβολικό αποτύπωμα. Σαν να απεικονίζει την εικοσαετή εργασία για την ανακαίνιση του Χιλαντάρ. Κάναμε το παν για να συνεχίσει να ζει το παλιό. Τώρα ανεγείρουμε κάτι νέο, για να διατηρήσουμε το παλιό, αλλά και για να δημιουργήσουμε κάτι που μια μέρα θα γίνει μέρος της κληρονομιάς», σκέφτεται ο Ράντζιτς.
Ο συγγραφέας του σχεδίου ανακαίνισης και προσθήκης της μοναστηριακής θησαυροθήκης είναι ο αρχιτέκτονας-συντηρητής Δράγομιρ Κριβοκούτσα. Είναι ένας από τους δύο αρχιτέκτονες που εργάζονται στο ίδρυμα και εδώ και δύο δεκαετίες ασχολούνται με την ανακαίνιση του Χιλαντάρ, περνώντας το περισσότερο χρόνο ανάμεσα στα μοναστηριακά τείχη.
Η προσθήκη προβλέπει ειδική μουσειακή αποθήκη και γκαλερί μόνιμης έκθεσης. Η εκθεσιακή παρουσίαση θα παρουσιαστεί σε χώρο τριπλάσιο σε μέγεθος, ενώ τριπλασιάστηκε και η επιφάνεια της αποθήκης.
«Η ολοκλήρωση αυτού του εγχειρήματος θα εξασφαλίσει αυστηρά ελεγχόμενες μικροκλιματικές συνθήκες, καθώς και εξαιρετικές συνθήκες για συντήρηση, έρευνα και ψηφιοποίηση», εξηγεί ο Ράντζιτς. Προσθέτει ότι η υπάρχουσα θησαυροθήκη θα ανακατασκευαστεί και θα προσαρμοστεί σε εργαστήρια συντήρησης, χώρο για διαλογή αντικειμένων και καραντίνα, καθώς και χώρους για ψηφιοποίηση και καταγραφή. Προβλέπεται επίσης χώρος για έρευνα, διοίκηση της συλλογής και εργαστήρια βιβλιοθήκης.
Τονίζοντας τη σημασία της ολοκλήρωσης των οικοδομικών εργασιών για την αποκατάσταση των καμένων κελιών, ο Ράντζιτς επισήμανε ότι η αδελφότητα του Χιλαντάρ για πρώτη φορά από την καταστροφή του 2004 γιόρτασε πέρυσι την εορτή της Παναγίας της Εισόδου στον Ναό με τα νεοανακαινισμένα κελιά.
Τη περασμένη χρονιά, ανάμεσα στις πιο απαιτητικές εργασίες, ο Ράντζιτς κατατάσσει την ενίσχυση των θεμελίων του νοτιοδυτικού τμήματος του τείχους, της καθίζησης του οποίου προκλήθηκε ρωγμή στο τζάκι του κελιού Ηγουμεναρίας, μέσα από την οποία η πυρκαγιά το 2004 επεκτάθηκε στη ξύλινη στέγη και εξαπλώθηκε περαιτέρω.
Με στόχο την πρόληψη, την οικολογική προσέγγιση και την οικονομία, αντί για ατομικά εστίες που προκάλεσαν την πυρκαγιά, εγκαταστάθηκε σε ολόκληρο το μοναστήρι κεντρική θέρμανση. Εκτός των τειχών κατασκευάστηκε «πράσινος» λεβητοστάσιο, του οποίου κύρια πηγή ενέργειας είναι τα ξύλινα τσιπ από το μοναστηριακό δάσος.
«Τους τελευταίους ενάμιση χρόνο οι εργασίες διεξάγονται σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, καθώς το Άγιο Όρος και η γύρω περιοχή έχουν πλήξει περισσότερα από χίλια σεισμικά γεγονότα διαφορετικής έντασης. Η ισχυρότερη δόνηση, τον Ιούνιο του 2025, ήταν περίπου 5,3 βαθμοί της κλίμακας Ρίχτερ», δηλώνει ο Ράντζιτς.
«Σύμφωνα με τον Ράντζιτς, οι σεισμοί αποτέλεσαν έναν είδος "τεστ αντοχής", που επιβεβαίωσε την ποιότητα της εικοσαετούς εργασίας. Ζημιές υπέστησαν ορισμένα τζάκια, τα οποία με την εισαγωγή κεντρικής θέρμανσης σε ολόκληρο το μοναστήρι έχασαν τη λειτουργία τους».
«Ωστόσο, πολλά μικρότερα κτίρια εκτός των μοναστηριακών τειχών, μάρτυρες των περασμένων αιώνων, κάθε σεισμός τα ζημίωνε ακόμα περισσότερο. Στο προσεχές διάστημα θα τους δοθεί η δέουσα προσοχή», τονίζει ο Ράντζιτς.
Μιλώντας για την καθημερινή ζωή, επισημαίνει ότι κάθε στιγμή υπό τους θόλους του μοναστηριού βρίσκονται έως και διακόσια άτομα — εκτός από περίπου εξήντα μέλη της αδελφότητας και πάνω από 60 εργαζόμενους στην ανακαίνιση και τη μοναστηριακή περιουσία, ο αριθμός των προσκυνητών και επισκεπτών είναι περίπου ο ίδιος.
«Το Χιλαντάρ είναι ένα αληθινό οικιστικό συγκρότημα, τοποθετημένο σε πλήρως απομονωμένη περιοχή, για το οποίο είναι απαραίτητο να εξασφαλιστεί η τροφή, το νερό, το ρεύμα, η θέρμανση, η αποχέτευση, η διαχείριση απορριμμάτων και, τέλος, η υγειονομική περίθαλψη», τονίζει ο Ράντζιτς.
Για να καλυφθούν αυτές οι ανάγκες, κατά την προηγούμενη περίοδο κατασκευάστηκε μια υβριδική ηλιακή ηλεκτροπαραγωγική μονάδα με σταθμό μπαταριών και ντιζελ-γεννήτρια, καθώς και νέο σύστημα αποχέτευσης με δεξαμενή για τα απόβλητα νερά.
Σταθερή υποστήριξη από τη Σερβία και τη Σερβική Δημοκρατία
Η Σερβία, η οποία από την καταστροφική πυρκαγιά του 2004 αποτελεί αξιόπιστη και σταθερή στήριξη για το μοναστήρι στην επούλωση των πληγών, από το 2021 διαθέτει και ειδικό Νόμο για τη διατήρηση της κληρονομιάς του Χιλαντάρ. Για φέτος, στον κρατικό προϋπολογισμό για την υλοποίηση σχεδίων ανακαίνισης, κατασκευής, προστασίας και παρουσίασης της κληρονομιάς προβλέπονται 138 εκατομμύρια δηνάρια.
Σε δύο δεκαετίες, από το 2004 έως το 2025, η Σερβία έχει διαθέσει για την αποκατάσταση του Χιλαντάρ σχεδόν 2,2 δισεκατομμύρια δηνάρια. Η Σερβική Δημοκρατία συμμετέχει επίσης στη διατήρηση του μοναστηριού Χιλαντάρ. Η συμμετοχή της επικεντρώνεται στην ανακαίνιση και αναζωογόνηση του Πύργου του βασιλιά Μιλούτιν και της Εκκλησίας του Αγίου Χαραλάμπη με τα κελιά της, η οποία κατέρρευσε στο σεισμό του 1932.
Νωρίτερα η ΕΟΔ έγραψε: Μονή Χιλανδαρίου: 5 χρόνια από την εκδημία του Επισκόπου Αθανασίου Γιέφτιτς
